Coraz mniej księży w Polsce. Czy parafie będą miały proboszczów z Afryki i Azji?

Polskie parafie coraz częściej mierzą się z prostym, ale bardzo poważnym pytaniem: kto będzie w nich pełnił posługę, jeśli liczba duchownych nadal będzie spadać? Obecnie posługę duszpasterską pełni około 23,3 tysięcy księży, podczas gdy na początku lat 2000 było ich około 31 tysięcy.

Skala zmian jest widoczna nie tylko w liczbach, ale i w codziennym funkcjonowaniu parafii. W wielu miejscach jeden kapłan obsługuje kilka wspólnot, a przy utrzymującym się trendzie nie można wykluczyć dalszych łączeń parafii, a nawet zamykania części kościołów.

Coraz mniej księży i kandydatów do kapłaństwa

Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego pokazuje, że problem nie dotyczy wyłącznie już wyświęconych duchownych, ale też tych, którzy mieliby ich zastępować w kolejnych latach. W latach 2018-2024 liczba księży inkardynowanych zmniejszyła się o 6,4%, a liczba duchownych posługujących duszpastersko w parafiach o 11,7%.

Jeszcze mocniej widać to w seminariach. W 2024 roku liczba alumnów diecezjalnych była o 5,3% niższa niż rok wcześniej i o ponad 50% niższa niż w 2018 roku. Podobne trudności dotyczą także zakonnic i zakonników, co dodatkowo pogłębia kadrowe kłopoty Kościoła.

Emerytowani księża zostają dłużej w parafiach

Jednym z doraźnych sposobów radzenia sobie z brakami kadrowymi jest pozostawianie w parafiach duchownych, którzy formalnie mogliby już przejść na emeryturę. W Archidiecezji Krakowskiej w tym roku na emeryturę powinno odejść 16 księży, ale ponieważ nowo wyświęconych jest tylko 4, kard. Grzegorz Ryś poprosił 6 duchownych z uprawnieniami emerytalnymi, by pozostali w swoich parafiach przynajmniej jeszcze przez rok.

Do tego kolejne 7 proboszczów ma pełnić dalszą posługę w charakterze pomocniczym. To pokazuje, że lokalne wspólnoty coraz częściej opierają się na doświadczeniu starszych kapłanów, zamiast na naturalnej sukcesji pokoleniowej, która jeszcze kilkanaście lat temu była znacznie bardziej przewidywalna.

Afryka i Azja jako możliwe wsparcie dla polskich parafii

Wobec spadku liczby powołań w Polsce Kościół może szukać wsparcia poza Europą. Szczególnie dużo powołań obserwuje się w krajach misyjnych, zwłaszcza w Afryce i w niektórych częściach Azji, gdzie od dłuższego czasu liczba kandydatów do kapłaństwa rośnie.

W roku akademickim 2024/2025 do katolickich seminariów misyjnych przyjęto ponad 88 tysięcy seminarzystów, czyli o ponad 5 tysięcy więcej niż rok wcześniej. W tym samym czasie otwarto też 23 nowe seminaria. To właśnie tam Kościół może szukać duchownych, którzy pomogliby wypełnić braki kadrowe także w Polsce.

Istnieje też prawdopodobieństwo, że Kościół poszuka pomocy i brakujących księży w innych częściach świata.

Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego

Dlaczego to ważne także dla lokalnych parafii

Zmiany w liczbie księży nie są wyłącznie sprawą dużych diecezji czy kościelnych statystyk. W mniejszych miejscowościach i na terenach takich jak Ziemia Jarocińska brak duchownych przekłada się bezpośrednio na życie wiernych: na dostępność mszy, liczbę obsługiwanych parafii i organizację codziennej pracy duszpasterskiej.

Jeśli trend się utrzyma, mieszkańcy kolejnych miejscowości mogą zobaczyć parafie zarządzane rotacyjnie przez jednego księdza albo wspierane przez kapłanów z innych krajów. To dlatego pytanie o proboszcza z Afryki lub Azji przestaje być jedynie ciekawostką, a staje się realnym scenariuszem dla wielu wspólnot.

Co może wydarzyć się dalej

Najbliższe lata pokażą, czy rozwiązania tymczasowe, takie jak przedłużanie posługi emerytowanym księżom, wystarczą, by utrzymać dotychczasową sieć parafii. Jeśli nie, Kościół w Polsce będzie musiał sięgnąć po bardziej zdecydowane kroki organizacyjne i personalne.

Na razie jedno jest pewne: liczby nie pozostawiają złudzeń, a temat obsady parafii będzie coraz częściej wracał nie tylko w kuriach, lecz także w lokalnych społecznościach.

Informacje przekazał Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego.