Inspekcja pracy zyska nowe narzędzia. Umowy B2B i cywilnoprawne pod większą kontrolą

Państwowa Inspekcja Pracy może wkrótce zyskać uprawnienia, które pozwolą szybciej reagować na umowy wyglądające na współpracę B2B albo cywilnoprawną, choć w praktyce przypominają etat. Do maja do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynęło już niemal 2 tysiące skarg na nieprawidłowe kontrakty cywilnoprawne, a to oznacza wzrost o 100% w porównaniu z poprzednim rokiem.

Więcej skarg i większa presja na zmiany

Rosnąca liczba zawiadomień pokazuje, że problem nie dotyczy pojedynczych przypadków. Chodzi przede wszystkim o sytuacje, w których formalnie podpisano umowę inną niż etat, ale sposób wykonywania pracy pozostawia niewiele wątpliwości: stałe godziny, jeden zleceniodawca, powtarzalne obowiązki i podporządkowanie przełożonemu.

Taki model współpracy od lat budzi spory, bo dla jednych oznacza większą elastyczność, a dla innych obejście przepisów o zatrudnieniu. Planowana zmiana ma ograniczyć właśnie takie „ukryte etaty” i wpisuje się w jeden z „kamieni milowych Krajowego Planu Odbudowy”.

Jak ma działać nowy mechanizm kontroli

Reforma ma dać inspektorom pracy możliwość działania nie tylko przez kierowanie spraw do sądu. W założeniu pojawi się także procedura, która pozwoli uruchomić przekształcenie umowy, jeśli w praktyce spełnia ona cechy stosunku pracy, nawet gdy na papierze widnieje jako B2B albo kontrakt cywilnoprawny.

Mechanizm ma być dwustopniowy. Najpierw inspektor wyda polecenie przekształcenia umowy. Jeśli pracodawca wykona to polecenie, ma skorzystać z abolicji i uniknąć kary. Jeżeli jednak firma nie zastosuje się do decyzji, okręgowy inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję administracyjną, a sprawa może trafić do sądu pracy.

1. Pierwszy krok: polecenie przekształcenia umowy przez inspektora.
2. Drugi krok: możliwość skorzystania z abolicji po wykonaniu polecenia.
3. Trzeci krok: decyzja okręgowego inspektora pracy, jeśli polecenie zostanie zignorowane.
4. Czwarty krok: ewentualne postępowanie przed sądem pracy.

Wyższe mandaty i najwyższa kara do 60 tys. zł

Najmocniej nowe przepisy mogą odczuć przedsiębiorcy. Przy pierwszej kontroli mandat ma wzrosnąć z 1 - 2 tys. zł do 2 - 5 tys. zł. Przy powtarzających się naruszeniach kara może sięgnąć 10 tys. zł.

To jednak nie wszystko. Maksymalna kara nakładana przez sąd może wynieść aż do 60 tys. zł. Właśnie dlatego temat budzi duże emocje: dla części pracowników może oznaczać większą ochronę, a dla firm konieczność szybkiego uporządkowania zasad współpracy i dokumentów.

Dlaczego to ważne także lokalnie

Zmiany w przepisach dotyczących Państwowej Inspekcji Pracy mogą odbić się na wielu miejscowych przedsiębiorstwach, zwłaszcza tam, gdzie popularne są umowy cywilnoprawne i współpraca B2B. Nowe narzędzia kontrolne mogą sprawić, że część firm będzie musiała zweryfikować swoje dotychczasowe modele zatrudnienia, zanim zrobi to inspekcja.

Dla pracujących lokalnie oznacza to z kolei większą szansę na zakwestionowanie umów, które tylko z nazwy nie są etatem. W praktyce może to zmienić relacje na rynku pracy i wymusić większą przejrzystość po obu stronach.

Co dalej z reformą

Planowane przepisy mają wejść w życie jako element szerszych zmian związanych z Krajowym Planem Odbudowy. Jeśli zostaną przyjęte w obecnym kształcie, inspektorzy pracy zyskają nowe narzędzia do szybszego reagowania, a przedsiębiorcy będą musieli liczyć się z większym ryzykiem finansowym przy nieprawidłowych umowach.

Najbliższe miesiące pokażą, czy reforma rzeczywiście ograniczy liczbę „ukrytych etatów” i jak mocno wpłynie na rynek pracy. Pewne jest jedno: temat już teraz wywołuje zainteresowanie zarówno wśród pracowników, jak i właścicieli firm.